Ndryshimet në legjislacionin tatimor fiskal Si dhe sa i prek bankat ?

Situata ekonomike aktuale në vend sigurisht që ka ndikimet e veta të drejtpërdrejta në sektorin bankar. Një nga treguesit e këtij sektori, i images (6)ndikuar negativisht, është cilësia e portofolit të huave, ku vërehet një përkeqësim i tij, sidomos gjatë vitit të kaluar dhe që gjithashtu vijon edhe në vitin ushtrimor ku ndodhemi. Sigurisht, në këto rrethana, bankat marrin masa jo vetëm për përmirësimin e cilësisë së huave me probleme, por njëkohësisht

dhe për mbrojtjen e këtyre huave nëpërmjet krijimit të rezervave speciale ose provizioneve. Këto rezerva (ose ky fond), shërbejnë për të kompensuar, në një periudhë të ardhshme, një vlerë potencialisht të humbur, si për kryegjënë e huas, ashtu edhe për interesin. Bankat, në bazë të ligjit nr.9228, dt. 29.04.2004 “Mbi kontabilitetin

dhe pasqyrat financiare”, duke filluar nga 1 janari i 2008-ës, janë të detyruara të përgatisin dhe të raportojnë pasqyrat financiare në përputhje me SNRF-të1. Gjithashtu, ato janë të detyruara t’i përgatisin këto pasqyra edhe sipas legjislacionit shqiptar (standardeve kombëtare) dhe rregulloreve të Bankës së Shqipërisë. Kjo procedurë bazohet në ligjin nr. 9662, dt.18.12.2006 “Për Bankat në Republikën e Shqipërisë”

dhe në rregulloren përkatëse të Bankës së Shqipërisë. Duke i krahasuar të dyja standardet me njëri-tjetrin vërehet se, për zëra të njëjtë në paraqitjen e pasqyrave financiarenë përputhje me SNRF-të1. Gjithashtu, ato janë të detyruara t’i përgatisin këto

pasqyra edhe sipas legjislacionit shqiptar (standardeve kombëtare) dhe rregulloreve të Bankës së Shqipërisë. Kjo procedurë bazohet në ligjin nr. 9662, dt.18.12.2006 “Për

Bankat në Republikën e Shqipërisë” dhe në rregulloren përkatëse të Bankës së Shqipërisë. Duke i krahasuar të dyja standardet me njeri-tjetrinvërehet se, për zëra të njëjtë në paraqitjen e pasqyrave financiare përkatëse, mund të ketë diferenca në raportim. Këto diferenca vijnë si rezultat i metodologjive të ndryshme që përdorin standardet në përllogaritjen e këtyre zërave. Provigjonet janë një nga zërat ku diferenca midis dy standardeve është e konsiderueshme. Duke u bazuar në SNRF-të, provizionet e huave përllogariten duke marrë në konsideratë pagesat e pritshme (rrjedhën e parasë), të argumentuara sipas situatën në të cilën ndodhet klientidhe sipas strategjisë së bankës për të rikuperuar detyrimin. Vetë këto pagesa të pritshme bazohen në një mundësi reale të një marrëveshje pagese, ose ristrukturimi dhe në pamundësi të tyre, nëpërmjet rrjedhës së pritshme të të ardhurave nga ekzekutimi i detyrueshëm i garancive të huave. Ndërkohë, sipas standardeve kombëtare, provizionet përllogariten duke marrë në konsideratë klasifikimin e huave sipas pesë kategorive dhe normave të këtyre fondeve rezervë (provizionet), për mbulimin e humbjeve nga huat për secilën kategori. Nga ana e tyre, këto kategori huash krijohen duke u bazuar te ditë-vonesat në shlyerjen e huas dhe në gjendjen financiare të huamarrësit.

 

Shpenzimet për provizione dhe legjislacioni tatimor. Vitet e fundit legjislacioni tatimor

në Shqipëri lidhur me marrjen parasysh të provizioneve ka pësuar një ndryshim të veçantë, ndryshim që në vitet në vijim do të ketë ndikime thelbësore në çështjen e hartimit dhe të raportimit të pasqyrave financiare bankare. Në parantezë, duhet të përmendet se, deri në fund të vitit 2010, neni 25 i ligjit “Për tatimin mbi të ardhurat” përcaktonte se: “Në përcaktimin e fitimit të tatueshëm vjetor, janë shpenzime

të njohura provizionet e bankave, të krijuara sipas rregullave të Bankës së Shqipërisë për këtë qëllim. Shumat e rimarra nga këto rezerva ose provizione i shtohen fitimit të

tatueshëm”. Në vijim, në dhjetor të vitit 2010, po në këtë nen të këtij ligji bëhet një ndryshim i veçantë,që hyri në fuqi në janar të vitit 2011. Sipas këtij ligji tashmë përkufizimi i provizioneve të bankave merr një kuptim tjetër, dhe konkretisht ky

nen përcakton që: “Në përcaktimin e fitimit të tatueshëm të bankave, janë shpenzime të njohura, provizionet e bankave të krijuara në përputhje me standardet e hartuara

nga Bordi i Standardeve Ndërkombëtare Kontabël dhe të certifikuara pa vërejtje nga auditues të jashtëm, por në çdo rast, pa tejkaluar masën e përcaktuar te rregullat e Bankës

së Shqipërisë për këtë qëllim. Shumat e rimarra nga këto rezerva ose provizione i shtohen fitimit të tatueshëm”. Thënë më thjesht, në përcaktimin e fitimit të tatueshëm të bankave,

do të njihen si shpenzime për provizione, herë provizionet e përllogaritura në bazë të standardeve ndërkombëtare të kontabilitetit dhe herë provizionet e krijuara për qëllime

statutore (sipas rregullores së Bankës së Shqipërisë), ku gjithnjë do të njihen si shpenzime të zbritshme shuma më e vogël e provizioneve të krijuara nga të dy standardet.

Nga pikëpamja teknike dhe profesionale një përcaktim i tillë është i pakuptimtë dhe paraqet probleme për zbatimin në praktikë gjatë viteve ushtrimore në vijim. Problemi i parë lidhet me mosmarrjen parasysh të logjikës së vazhdimësisë dhe të njëtrajtshmërisë

(konsistencës) në raportimin e pasqyrave financiare në vite; element thelbësor ky i hartimit dhe i raportimit të pasqyrave financiare. Qëllimi i sigurimit të një baze më të madhe tatimore e përkatësisht dhe të një rezultati tatimor sa më të lartë, nuk mund të justifikojë zbatimin e një metodologjie të luhatshme provizionimi nga një periudhë në tjetrën. Më së paku, ky ndryshim në legjislacionin tatimor përveçse i hartuar me “urgjencë”, mbetet larg praktikave përkatëse dhe tashmë të vendosura në botë.

Duke u nisur nga realiteti, mund të konstatohet lehtësisht që metodologjia e përdorur nga Banka e Shqipërisë për përllogaritjen e provizioneve është më konservatore dhe si rrjedhojë fondi i provizioneve, i krijuar në këtë rast, është më i lartë sesa fondi i provizioneve që krijohet sipas SNRF-ve. Sigurisht, zbatimi nga ana e Bankës së Shqipërisë i një metodologjie të tillë, pra jo në vlerën e kolateraleve ose pagesave

të pritshme, mbështetet në kushtet reale ekonomike dhe sociale, duke marrë parasysh vështirësitë e mundshme në materializimin e këtyre elementeve (ekzekutimin e kolateraleve dhe realizimin e pagesave të pritshme). Kështu, ajo logjikshëm

kërkon që fondi i provizioneve të jetë më “agresiv”. Ky aspekt është marrë parasysh nga Autoriteti Tatimor deri në 2010-ën, por një gjë e tillë duhet të vijojë. Nga ana tjetër,

një metodologji e luhatshme e përllogaritjes së provizioneve për efekte tatimore, krijon pështjellim dhe pabarazi në trajtimin fiskal të rezultatit financiar të sistemit bankar. Le

ta shohim më teknikisht problemin me një shembull të thjeshtë. Supozojmë se në një bankë gjatë vitit 2011, përveç zërit të provizioneve, në pasqyrën e shpenzimeve dhe të ardhurave, të gjitha elementet e tjera kanë qenë të barabarta, sipas të dyja standardeve. Supozojmë gjithashtu që, banka ka fitim para provizioneve dhe para tatimeve në masën 100 milionë lekë. Sipas standardeve kombëtare (BSH) banka për këtë vit ka krijuar provizione të reja (shpenzime) për një portofol të caktuar huash në masën 15 milionë lekë, ndërkohë që nuk ka rimarrje provizionesh, ndërsa sipas SNRFve, banka ka krijuar provizione të reja (shpenzime), po për këtë portofol, në masën 5 milionë lekë, dhe gjithashtu nuk ka rimarrje provizionesh.

 

Përmbledhtazi kemi: (tab. 1)

 

Në këtë rast, duke marrë në konsideratë, për të dyja standardet, të gjitha elementet e tjera në pasqyrën e shpenzimeve dhe të të ardhurave konstante përveç provizioneve, rezulton që rezultati tatimor, sipas BSH-së është 85 milionë lekë dhe sipas SNRF-ve është 95 milionë lekë. Në këtë rast, tatimi nga fitimi (me normë tatimi prej 10%) është 9.5 milionë

lekë, pasi ky është varianti ku provizionet janë më të vogla. Le të shohim se çfarë ndodh në fund të vitit 2012, nëse deri në fund të këtij viti banka, sipas BSH-së, do të ketë rimarrje provizionesh në masën 15 milionë lekë dhe provizione të reja, po në masën 15 milionë lekë, ndërsa sipas SNRF-ve do të ketë rimarrje provizionesh në masën 1

milion lekë dhe provizione të reja në masën 5 milionë lekë. Duke supozuar se edhe për këtë vit rezultati para provizioneve dhe para tatimeve është 100 milionë lekë dhe elementet e tjera janë të gjitha të njëjta në pasqyrën e shpenzimeve dhe të të ardhurave (ashtu siç u përmend më lart), atëherë do të kemi këtë gjendje:(tab. 2)

 

Në këtë moment lindin dy probleme për përcaktimin e saktë dhe të drejtë të rezultatit tatimor Në parantezë, sipas BSH-së, shuma neto e provizioneve të vitit 2012 është

zero, ndërkohë që sipas SNRF-ve kjo shumë është -5 milionë lekë. Sipas BSH-së shuma e shpenzimit të provizioneve është 15 milionë lekë, kurse sipas SNRF-ve kjo shumë është 5 milionë lekë.

Problemi i parë:     

Cili variant do të merret tashmë për bazë, për përcaktimin e fitimit tatimor: do të merren provizionet për neto (sipas BSH-së janë më të vogla), apo do të krahasohen vetëm shpenzimet e provizioneve (sipas SNRF-ve janë më të vogla) dhe do të anashkalohen rimarrjet e provizioneve? Për dijeni, nga Autoriteti Tatimor nuk ka asnjë udhëzim të qartë

për këtë çështje, prandaj inspektorë të ndryshëm tatimorë japin interpretime të ndryshme.

Problemi i dytë:

Nëse për vitin 2012, për përcaktimin e fitimit tatimor do të merret në konsideratë varianti sipas BSH-së (provizionet për neto), atëherë fitimi i mbetur për t’u shpërndarë në formë

dividendi, ose për t’u kapitalizuar rezulton i tatuar dy herë për provizionet e rimarra. Kjo sepse, siç është e njohur, burimi i dividendëve për t’u shpërndarë, ose i fitimit për t’u kapitalizuar, bazohet në rezultatin sipas BSH-së. Kjo është e padrejtë! Konkretisht,

në vitin 2011 për përcaktimin e fitimit tatimor u bazuam në shumën 5 milionë lekë të provizioneve (sipas SNRF-ve) dhe jo në shumën 15 milionë lekë (sipas BSH-së) dhe si

rezultat fitimi tatimor u rrit 10 milionë lekë, duke i krahasuar të dyja variantet. Ndërkohë, në vitin 2012, rimarrja e provizioneve në shumën 15 milionë lekë trajtohet si e ardhur

dhe përsëri tatohet. Të tilla ngatërresa mund të shfaqen dhe të interpretohen në mënyra të ndryshme edhe në ato raste kur kemi të bëjmë me fshirje të huave të keqija nga bilanci

i bankës. Në mbyllje, dëshiroj të tërheq vëmendjen se ky ndryshim në legjislacionin tatimor, që ka ardhur nga mosrespektimi i parimit të vazhdimësisë në trajtimin dhe në paraqitjen e pasqyrave financiare, të cilat gjatë zbatimit prodhojnë probleme dhe devijime logjike, parimore, metodologjike dhe praktike, ka krijuar një pështjellim të pazakontë brenda sistemit bankar. Çdo shkelje dhe mosrespektim i parimeve dhe I metodologjive përkatëse të kontabilizimit dhe të raportimit financiar, me qëllimin e vetëm për ta fryrë artificialisht rezultatin tatimor, do të krijojë probleme edhe më komplekse në të ardhmen si në rrafsh institucional ashtu edhe në atë të sistemit, duke vënë në vështirësi vetë Autoritetin Tatimor, por dhe duke i hapur rrugë abuzimit dhe subjektivizmit. Në këto kushte, mbetet imperativ rishikimi i një ndryshimi të tillë, duke synuar ndjekjen e një metodologjie të vetme për përllogaritjen e rezultatit të tatueshëm, me qëllim që pasqyrat financiare të bëhen normalisht të lexueshme dhe të krahasueshme në kohë.

 

 

në përcaktimin e fitimit të tatueshëm të bankave,do të njihen si shpenzime për provizione, herë provizionet e përllogaritura në bazë të standardeve ndërkombëtare të kontabilitetit dhe herë provizionet e krijuara për qëllime statutore (sipas rregullores së Bankës së Shqipërisë), ku gjithnjë do të njihen si shpenzime të zbritshme shuma më e vogël e provizioneve të krijuara nga të dy standardet

 

Vitet e fundit legjislacioni tatimor në Shqipëri lidhur me marrjen parasysh të provizioneve ka pësuar një ndryshim të veçantë, ndryshim që në vitet në vijim do të ketë ndikime thelbësore në çështjen e hartimit dhe të raportimit të pasqyrave financiare bankare.

 

 

Shkelja dhe mosrespektimi i parimeve dhe i metodologjive përkatëse të kontabilizimit dhe raportimit financiar, me qëllim fryrjen artificiale të rezultatit tatimor, do të krijojë

probleme dhe më komplekse në të ardhmen.

 

 

 

Komentet janë mbyllur